የተከበሩ ዶ/ር ዳዲ ወዳጆ ሰንበቱ

የዶ/ር ዳዲ ወዳጆ ሰንበቱ የራስ ታሪክ መግቢያ እኔ ዶ/ር ዳዲ ወዳጆ ሰንበቱ እባላለሁ። በጥቅምት 16 ቀን 1963 ዓ.ም. በኦሮሚያ ክልል፣ ምስራቅ ሸዋ ዞን፣ ሊበን ጩቃላ ወረዳ፣ ጃሎ ጫንጮ ቀበሌ ገጠር ማህበር ተወለድሁ። ኢትዮጵያዊ ዜጋ ሲሆን የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ አማኝ ነኝ። ሕይወቴ በትምህርት፣ በሥራ፣ በአገልግሎትና በቤተሰብ ኃላፊነት የተገነባ ነው። ይህ የራስ ታሪክ የሕይወቴን የትውልድ መነሻ፣ የትምህርት ጉዞ፣ የሥራ ልምድ፣ የቤተሰብ ሕይወትና በሕዝብ አገልግሎት ያሳለፍኳቸውን ዓመታት በአጠቃላይ ይገልጻል። 1. የልጅነት ዘመንና የትምህርት ጅማሬ የልጅነት ዘመኔን በትውልድ አካባቢዬ አሳለፍኩ። ከትንሽነቴ ጀምሮ ትምህርት የሰውን ሕይወት ለማሻሻልና ለማኅበረሰብ ለመጠቀም የሚያስችል ታላቅ መሣሪያ መሆኑን ተረዳሁ። በሞጆ ቁጥር 1 ትምህርት ቤት ከ1ኛ እስከ 6ኛ ክፍል በ1972–1977 ዓ.ም. ተምሬያለሁ። ከዚያም በሞጆ ቁጥር 2 ትምህርት ቤት ከ7ኛ እስከ 9ኛ ክፍል በ1978–1980 ዓ.ም. ትምህርቴን ቀጠልኩ። የሁለተኛ ደረጃ ትምህርቴን በሀረር ሜዳ ሞዴል ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ከ1981 እስከ 1983 ዓ.ም. ተከታትዬ ጨረስኩ። በዚህ ወቅት የትምህርት ፍላጎቴን ከማጠናከር ባሻገር በሥራ ትጋት፣ በኃላፊነትና በሕዝብ ጉዳይ ላይ በንቃት መሳተፍ የሚሉ እሴቶችን አዳበርኩ። 2. የከፍተኛ ትምህርት ጉዞ ከሁለተኛ ደረጃ ትምህርቴ በኋላ በኢትዮጵያ ሲቪል ሰርቪስ ኮሌጅ በልማት አስተዳደር የመጀመሪያ ዲግሪ ተማርኩ። በነሐሴ 11 ቀን 1997 ዓ.ም. በ3.62/4.00 CGPA በታላቅ ማዕረግ ተመረቅሁ። ይህ ውጤት በትምህርት ላይ ያለኝን ትጋትና በልማት አስተዳደር ዘርፍ የነበረኝን ፍላጎት የሚያሳይ ነበር። በመቀጠልም በዚሁ ተቋም በከተማ ሥራ አመራር የሁለተኛ ዲግሪ ትምህርቴን ተከታተልኩ። በነሐሴ 14 ቀን 2000 ዓ.ም. በ3.79/4.00 CGPA ተመረቅሁ፤ የመመረቂያ ጽሑፌም እጅግ ጥሩ ውጤት አገኘ። የከፍተኛ ትምህርት ጉዞዬን በዶክትሬት ደረጃ ቀጠልኩ። በኢትዮጵያ ሲቪል ሰርቪስ ዩኒቨርሲቲ በከተማ ፕላንና ልማት የዶክትሬት ጥናት አከናወንኩ። በሐምሌ 12 ቀን 2006 ዓ.ም. የዶክትሬት ትምህርቴን ጨርሼ በ3.75 የኮርስ ሥራ አማካይ ውጤት የዶክትሬት ዲግሪዬን አገኘሁ። እነዚህ የትምህርት ደረጃዎች የእውቀት አድማሴን ከማስፋት ባሻገር የከተማ ልማትን፣ የአስተዳደርን ሥርዓትና የሕዝብ አገልግሎትን በሳይንሳዊና በተግባራዊ መልኩ እንድመለከት አስችለውኛል። 3. የሥራ ሕይወቴና የሕዝብ አገልግሎት የሥራ ሕይወቴን በ1985 ዓ.ም. በኦሮሚያ ክልል አድአ ወረዳ አስተዳደር ጀመርኩ። በዚያም በሕዝብ ግንኙነት፣ በኢኮኖሚ ምክር፣ በካቢኔ አባልነትና በዋና አስተዳዳሪነት ኃላፊነቶችን ተወጣሁ። በዚህ የመጀመሪያ የሥራ ዘመን የአካባቢ አስተዳደርን፣ የሕዝብ ጉዳዮችንና የልማት ሥራዎችን በቀጥታ በመስራት ጠንካራ ተሞክሮ አገኘሁ። ከ1998 እስከ 2000 ዓ.ም. በቢሾፍቱ ከተማ አስተዳደር የከንቲባ የሕዝብ ግንኙነት አማካሪ ሆኜ ሠራሁ። ከዚያም በከተማው መዘጋጃ ጽሕፈት ቤት ኃላፊነትና በዋና ሥራ አስኪያጅነት አገለገልኩ። በእነዚህ ኃላፊነቶች የከተማ አገልግሎትን፣ የሥራ አመራርንና የተቋማትን አፈጻጸም በተግባር ለማሻሻል ሠራሁ። ከ2007 ዓ.ም. ጀምሮ በኦሮሚያ ክልል የከተማ ልማትና ኢንዱስትሪ ቢሮ ምክትል ቢሮ ኃላፊ ሆኜ አገለገልኩ። በ2008–2009 ዓ.ም. ደግሞ የቢሾፍቱ ከተማ አስተዳደር ከንቲባ ሆኜ ሠራሁ። ይህ ኃላፊነት ከተማዋን በልማት፣ በአስተዳደርና በሕዝብ አገልግሎት ዘርፎች ለማሻሻል የሚጠይቀውን ራዕይ፣ ትጋትና የቡድን ሥራ በጥልቀት እንድለማመድ አስችሎኛል። ከ2009 እስከ 2014 ዓ.ም. በኦሮሚያ የከተሞች ፕላን ኢንስቲትዩት ዋና ዳይሬክተር ሆኜ አገለገልኩ። በዚህ ወቅት የከተሞች ዕድገትና ልማት በዘላቂነት፣ በተቀናጀ እቅድና በሕዝብ ፍላጎት ላይ እንዲመሠረት ለማድረግ ሠራሁ። ከ2014 እስከ 2016 ዓ.ም. በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የፕላንና ልማት ኮሚሽነርና የቢሮ ኃላፊ ሆኜ ሰርቻለሁ። ይህ የሥራ ዘመን በከተማ ፕላን፣ በልማት ፖሊሲና በተቋማዊ አፈጻጸም ላይ ትልቅ ኃላፊነት የወሰድኩበት ወቅት ነበር። ከ2016 ዓ.ም. ጀምሮ በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የተጠሪ ተቋማት ክትትል ዘርፍ ኃላፊ ሆኜ አገለገልኩ። በዚህ ኃላፊነት የተጠሪ ተቋማትን አፈጻጸም መከታተል፣ የሥራ አቅጣጫዎችን ማስተባበርና የከንቲባውን ስትራቴጂክ ፕሮግራሞች በአማካሪነት መደገፍ የሥራዬ አካል ነበር። በአጠቃላይ ከ1985 ዓ.ም. ጀምሮ በተለያዩ የመንግሥትና የከተማ አስተዳደር ተቋማት ከፍተኛ የአመራርና የሙያ ኃላፊነቶችን ተወጥቻለሁ። የሥራ ልምዴ በአካባቢ አስተዳደር፣ በከተማ ልማት፣ በፕላንና በተቋማት አመራር ዘርፎች ላይ የተመሠረተ ነው። 4. ሙያዊ ማህበራትና የአመራር ሚናዎች ከመንግሥታዊ አስተዳደርና ከከተማ ልማት ሥራዬ በተጨማሪ፣ በተለያዩ ሙያዊ፣ ማኅበራዊና ስፖርታዊ ተቋማት የአመራርና የቦርድ አባልነት ኃላፊነቶችን ተወጥቻለሁ። እነዚህ ተሳትፎዎች የአመራር ችሎታዬን ከማጠናከር ባሻገር በተቋማዊ አስተዳደር፣ በስፖርት ልማትና በማኅበረሰብ አገልግሎት ያለኝን አስተዋፅኦ አስፋፍተዋል። ከ2008–2012 እና ከ2016–2020 ዓ.ም. የኢትዮጵያ ጂምናስቲክ ፌዴሬሽን ፕሬዝዳንት ሆኜ አገልግያለሁ። እንዲሁም ከ2009–2013 እና ከ2017–2021 ዓ.ም. የኢትዮጵያ ኦሊምፒክ ኮሚቴ የቦርድ አባል ነበርኩ። በተጨማሪም ከ2008–2009 እና ከ2016–2017 ዓ.ም. የፌደራል መከላከያ ፋውንዴሽን የኢትዮጵያ መኮንኖች ክለብ የቦርድ አባል፣ ከ2012–2015 እና ከ2020–2023 ዓ.ም. የገዳ ልዩ ኢኮኖሚ ዞን የቦርድ አባል ሆኜ ሠርቻለሁ። በአዲስ አበባ ከተማ የሕዝብ መዝናኛ ቦታዎች ማኔጅመንት ኮርፖሬሽንም የቦርድ አባል በመሆን አገልግያለሁ። 5. የምስክር ወረቀቶችና ሥልጠናዎች በሙያዬ ዘመን የአመራር፣ የከተማ ልማት፣ የፕላንና የፕሮጀክት አስተዳደር እውቀቴን ለማሳደግ በተለያዩ ሥልጠናዎችና የሙያ መድረኮች ተሳትፌያለሁ። ከተካፈልኳቸው ዋና ዋና ሥልጠናዎች መካከል፦ • በ2001 እና በ2009 ዓ.ም. በሥራና ከተማ ልማት ሚኒስቴር የተሰጠውን የአመራር፣ ክትትልና ግምገማ ሥልጠና ተከታትያለሁ። • በ2002 እና በ2010 ዓ.ም. በከተማ ልማት ፖሊሲና በከተማ ፕላን ሕግ ላይ ሥልጠና ወስጃለሁ። • በ2002 እና በ2010 ዓ.ም. በኢንዱስትሪና ከተማ ልማት ቢሮዎች የከተማ ልማት አስተዳደር ሥልጠና ተከታትያለሁ። • በ2003 እና በ2011 ዓ.ም. በቢሾፍቱ ከተማ ቱሪዝም ጽሕፈት ቤት በተዘጋጀ የቱሪዝም ኮንፈረንስ ተሳትፌያለሁ። • በ2003 እና በ2011 ዓ.ም. በቢሾፍቱ ከተማ አስተዳደር የኢትዮጵያ ከተሞች ቀን አስተባባሪ ሆኜ ሠርቻለሁ። • በ2007 እና በ2015 ዓ.ም. በUN-HABITAT የአካባቢ ተመራጭ አመራርና ዘላቂ የከተማ ልማት ሥልጠና ተከታትያለሁ። • በ2010 እና በ2018 ዓ.ም. በአዳማ ከተማ መዋቅራዊ ፕላን ክለሳ ላይ አስተባባሪ ሆኜ ሠርቻለሁ። 6. የምርምር ጽሑፎችና ህትመቶች በከተማ ልማት፣ በአካባቢ አስተዳደርና በሕዝብ ተሳትፎ ዙሪያ ያከናወንኳቸውን ጥናቶች በዓለም አቀፍ የምርምር መጽሔቶች አሳትሜያለሁ። ከእነዚህም መካከል፦ 1 Improving People's Participation in Local Development Projects: A Case of Urban Local Government in Oromia, Ethiopia. ይህ ጽሑፍ በDeveloping Country Studies, Volume 4, Number 8, 2014 ታትሟል። የህትመት መለያዎቹ ISSN 2224-607X (Paper) እና ISSN 2225-0565 (Online) ናቸው። 2 Development Project Management: Experiences of Urban Local Governments in Oromia, Ethiopia. ይህ ጽሑፍ በJournal of Environment and Earth Science, Volume 4, Number 7, 2014 ታትሟል። የህትመት መለያዎቹ ISSN 2224-3216 (Paper) እና ISSN 2225-0948 (Online) ናቸው። እነዚህ ህትመቶች በኦሮሚያ ከተሞች የአካባቢ ልማት ፕሮጀክቶች፣ የሕዝብ ተሳትፎና የፕሮጀክት አስተዳደር ልምዶች ላይ ያተኮሩ ናቸው። 7. የምርምርና ፕሮጀክት አስተዋፅኦዎች በሥራ ሕይወቴ የአካባቢ ልማት ፕላኖችን፣ የስትራቴጂክ ፕላኖችንና የከተማ ልማት ጥናቶችን በማስተባበርና በመቆጣጠር ጉልህ አስተዋፅኦ አድርጌያለሁ። በተለይም በአዳማ 14፣ በወሊሶ 7፣ በሰበታ 14፣ በአሰላ 10 እና በሮቤ 8 የአካባቢ ልማት ፕላን ጥናቶች አስተባባሪና ተቆጣጣሪ ሆኜ ሠርቻለሁ። በተጨማሪም 7 የስትራቴጂክ ፕላን ጥናቶችን አስተባብሬያለሁ። በአዲስ አበባ ከ20 በላይ የአካባቢ ልማት ፕላኖችን በማደራጀት እና በከተማዋ የመጀመሪያው ምዕራፍ የኮሪደር ልማት ጥናት አስተባባሪ በመሆን ተሳትፌያለሁ። እነዚህ ሥራዎች በከተሞች የተቀናጀ ልማት፣ የሕዝብ ተሳትፎና የልማት ሀብት በተገቢው እንዲመራ የሚያግዙ ናቸው። 8. የአሁኑ የምርምር ፍላጎቶች በአሁኑ ጊዜ የምርምር ፍላጎቴ በአካባቢ አስተዳደር፣ በከተማ ልማትና በልማት ማኔጅመንት ዙሪያ ያተኮረ ነው። በተለይም የሚከተሉትን ጉዳዮች ለማጥናት ፍላጎት አለኝ፦ • በአካባቢ አስተዳደር ደረጃ የከተማ ልማት ፕሮግራም አስተዳደር፤ • በልማት ማኔጅመንት ውስጥ የአካባቢ መንግሥታትን አቅም መገምገም፤ • በከተማ ፕላንና በፖሊሲ ትግበራ ላይ ተፅዕኖ የሚያሳድሩ ሁኔታዎችን መለየት። 9. የቤተሰብ ሕይወት ያገባሁ ሲሆን ባለቤቴ ወ/ሮ ጊፍቲ መልካ ዋቄ ናት። በቤተሰብ ሕይወታችን ውስጥ መተማመን፣ መከባበር፣ ኃላፊነትና የጋራ ድጋፍ ዋና መሠረቶቻችን ናቸው። ስድስት ልጆች አሉን፦ ሀዊ ዳዲ፣ ሲፈን ዳዲ፣ ኦላንቱ ዳዲ፣ አያንቱ ዳዲ፣ ፍራኦል ዳዲ እና አያንሳ ዳዲ። ቤተሰቤ በሕይወቴ ውስጥ የሥራ ትጋቴን የሚደግፍ፣ በችግር ጊዜ የሚያበረታኝና በስኬት ጊዜ የሚደሰት ትልቅ የድጋፍ ምንጭ ነው። ልጆቼን በትምህርት፣ በሥነ-ምግባር፣ በሥራ ትጋትና በሰው አክብሮት እሴቶች እንዲያድጉ ለማስተማር ጥረት አድርጌያለሁ። 10. የሕይወት እሴቶችና እምነቶች በሕይወቴ ውስጥ በጣም የምከተላቸው እሴቶች ታማኝነት፣ ትጋት፣ ትሕትና፣ ኃላፊነት፣ የሕዝብ አገልግሎትና የማያቋርጥ መማር ናቸው። እውነተኛ ስኬት የሚለካው በግል ማዕረግ ብቻ ሳይሆን ለሌሎች ሰዎችና ለሀገር በሚያመጣው ጠቀሜታ እንደሆነ አምናለሁ። የከተማ ልማትና የሕዝብ አስተዳደር ሥራ እውቀትን ብቻ ሳይሆን ራዕይ፣ ትዕግሥት፣ የተለያዩ አካላትን የማስተባበር ችሎታና ለሕዝብ ቀጥተኛ ተጠያቂነትን ይጠይቃል። በሥራዬ ዘመን ያገኘሁት ትምህርትም ይህ ነው፤ የልማት ሥራ ዘላቂ የሚሆነው ሕዝብን በማሳተፍ፣ ተቋማትን በማጠናከርና በግልጽ አመራር ሲመራ ነው። 11. መደምደሚያ የሕይወቴ ጉዞ ከገጠር አካባቢ ተነስቶ በትምህርት፣ በጠንካራ ሥራና በተከታታይ የሕዝብ አገልግሎት ወደ ከፍተኛ የአመራርና የሙያ ኃላፊነት የደረሰ ጉዞ ነው። የተማርኩት ትምህርት፣ ያገኘሁት የሥራ ልምድና የቤተሰቤ ድጋፍ ዛሬ ያለሁበትን ማንነት በእጅጉ ቀርጸውታል። ወደ ኋላ ስመለከት በተለያዩ የሥራ መድረኮች ለሕዝብና ለሀገር ለማበርከት ያደረግሁትን ጥረት በኩራት አስታውሳለሁ። ወደፊትም ያለኝን እውቀትና ልምድ ለወጣቱ ትውልድ ማካፈል፣ የሀገርን ልማት በሚያገለግል መልኩ ማበርከትና በትምህርትና በሥነ-ምግባር የተገነባ ትውልድ እንዲመጣ ማገዝ የሕይወቴ ቀጣይ ዓላማ ነው።