የተከበሩ አቶ. ፈቃደሥላሴ ቤዛ ባዴቦ

የፍቃደሥላስ ቤዛ የሕይወት ታሪክ ፍቃደሥላስ ቤዛ ባዴቦ ከአባታቸው አቶ ቤዛ ባዴቦ እና ከእናታቸው ወይዘሮ ሙሉ ጃጋሬ ታኅሣሥ 14 ቀን 1963 ዓ.ም በደቡብ ኢትዮጵያ፣ ወላይታ ዞን፣ አረካ ከተማ ተወለዱ። ስለሆነም የልጅነት ሕይወታቸው ቤተሰብን በማገዝ፤ ወደ ቤተክርስትያን በመሄድ ፤በትምህርት ጋር የተያያዘ በመሆኑ ማኅበረሰብ ጋር የተያያዘ ነበር። በኋላ ላይ ለሙያቸው ግብርናንና የገጠር ልማትን መምረጣቸውም ከዚሁ ሰፊ መነሻ አንጻር የሚቃኝ ነው። የቤተሰብ መሠረትን በተመለከተ ፍቃደሥላሴ ቤዛ ባለትዳርና የሁለት ሴቶችና የ ወንዶች የ4 ልጆች አባት ናቸው። የቤተሰብ ሕይወታቸው ሰፊ ከመንግሥት ኃላፊነትና ከአመራርነት የሙያ ዘርፋቸው ጋር ጎን ለጎን የተጓዘ ነው። የትምህርት ጉዞን በሚመለከት ፍቃደሥላስ ቤዛ የመጀመሪያ ደረጃ (Primary School) መደበኛ ትምህርታቸውን በአረካ የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርት ቤት የጀመሩ ሲሆን ቀጥለው ሁለተኛ ደረጃ ትምህርታቸውን በአረካ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት (Secondary) ትምህርታቸውን ተከታትለዋል። የከፍተኛ ትምህርት /የዩኒቨርሲቲ ትምህርት በተመለከተ ፍቃደሥላስ ቤዛ በጅማ ግብርና ኮሌጅ የግብርና ትምህርት፣ ከ1977 እስከ 1979 ዓ.ም ተከታትለው በዕፅዋት ሳይንስ ዲፕሎማ አግኝተዋል። ይህ የግብርና ሥልጠና በዕፅዋት ሳይንስ ዘርፍ የቴክኒክ እውቀት ያስጨበጣቸው ሲሆን፣ በኋላ ላይ በግብርና ልማትና ኤክስቴንሽን ውስጥ ለነበራቸው ሙያዊ ተሳትፎ መሠረት ሆኗቸዋል። ከግብርና ሥልጠናቸው በኋላ ፍቃደሥላሴ በዛ በሐዋሳ ዩኒቨርሲቲ ከፍተኛ ትምህርታቸውን በመቀጠል በዕፅዋት ሳይንስና ድራይላንድ ፋርሚንግ የመጀመሪያ ዲግሪ (BSc) አግኝቷል። በመቀጠልም የሁለተኛ ዲግሪ (MSc) ትምህርታቸውን በመከታተል በገጠር ልማት (Rural Development) ማስተርስ ዲግሪያቸውን አግኝተዋል። ይህ የግብርና ሳይንስና የገጠር ልማት ጥምረት በሕዝብ ልማት ውስጥ ለነበራቸው የረጅም ጊዜ የሥራ ዘመን እጅግ አስፈላጊ ነበር። የቋንቋ ክህሎትን በሚመለከት ፍቃደሥላስ ቤዛ በወላይትኛ፣ በአማርኛ እና በእንግሊዝኛ ቋንቋዎች የተካኑ ናቸው። በሶስቱም ቋንቋዎች ማንበብ፤መጻፍ፤መናገር፤ በጥሩ ሁኔታ ማዳመጥና መግባባት ይችላሉ። ሥራ ልምዳቸውን የሕዝብ አገልግሎትን በሚመለከት በስድስት ዋና ዋና ደረጃዎች መክፈል ይቻላል። በመጀመሪያ ደረጃ፡ የግብርና ልማት ባለሙያ እና የወረዳ/ዞን አመራርነት (ከ1980–2001 ዓ.ም) የሙያ ሕይወታቸው የመጀመሪያው ዋና ደረጃ በግብርና ልማት ላይ ያተኮረ ነበር። ከ1980 እስከ 2001 ዓ.ም በደቡብ ብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክልል (ደብብሕች) በወላይታ ዞን ውስጥ በግብርና ልማት ባለሙያነት፣ በመቀጠልም በወረዳና በዞን ደረጃዎች ከፍተኛ ኃላፊነቶችን መርተዋል። ይህ ወቅት በግብርና ልማት ተግባራዊ እንቅስቃሴዎች ላይ ሰፊ ልምድ እንዲያገኙ አስችሏቸዋል። ሥራቸው ከግብርና ተቋማት፣ ከአርሶ አደር ማኅበረሰብ፣ ከልማት ፕሮግራሞች እና ከአካባቢው የመንግሥት መዋቅሮች ጋር በቅርበት እንዲሠሩ አድርጓቸዋል። በዚህ ወቅት የነበራቸው ኃላፊነት ከግብርና ልማትና በአካባቢና በዞን ደረጃ የሚከናወኑ የልማት እንቅስቃሴዎችን ከማስተባበር ጋር የተያያዘ ነበር። ይህ ልምድ የገጠር ልማትን ከመሠረታዊው/ከታችኛው ደረጃ ለመረዳት ያስቻላቸው በመሆኑ እጅግ አስፈላጊ ነበር። በወረዳና በዞን ደረጃ መስራታቸው ከግብርና ምርታማነት፣ ከግብርና ኤክስቴንሽን፣ ከገጠር ቴክኖሎጂን ከማሰራጨት፣ ከተቋማት ቅንጅት እና የልማት ፖሊሲዎችን ከተግበራ ጋር የተያያዙ ጉዳየ0ችን በቅርበት እንዲረዱ አድርጓቸዋል። ይህ የመጀመሪያው የሙያ ልምድ በኋላ ላይ ወደ ክልል የግብርና አመራርነት ላደረጉት ሽግግር መሠረት ሆኗል። በሁለተኛ ደረጃ፡ የክልል የግብርና አመራርነት (ከ2002–2007 ዓ.ም) ፍቃደሥላስ ቤዛ ከ2002 እስከ 2007 ዓ.ም በግብርናው ዘርፍ ወደ ከፍተኛ የክልል ኃላፊነት ተሸጋገሩ። በዚህ ወቅት በደቡብ ብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክልል በግብርና ልማት ዘርፍ የቢሮ ምክትል ኃላፊ እና የሰብልና ኤክስቴንሽን መምሪያ ኃላፊ ሆነው አገልግለዋል። ይህ ከወረዳና ዞን የግብርና አስተዳደር ወደ ክልል ደረጃ አመራርነት የተደረገ ትልቅ ዕድገት ነበር። በወረዳና በዞን ደረጃ የነበራቸው የቀደመ ልምድ አርሶ አደሮችና የአካባቢ ግብርና ተቋማት የሚጋፈጡትን ተጨባጭ ሁኔታ እንዲረዱ ስላደረጋቸው በዚህ ኃላፊነታቸው ውስጥ እጅግ ውጤታማ ነበር። ይህ ሽግግር በአካባቢ ደረጃ የሚከናወኑ የግብርና ተግባራትን ከክልሉ የልማት ቅድመ-አንደነቶች ጋር በማስተሳሰር በሰፊ የክልል እይታ ለግብርና ልማት አስተዋጽኦ እንዲያበረክቱ አስችሏቸዋል። በሶስተኛ ደረጃ ፡ በቴክኒክና ሙያ ትምህርትና ሥልጠና ዘርፍ አመራርነት (ከ2007 ግማሽ/እኩሌታ–2010 እኩሌታ ዓ.ም) ፍቃደሥላስ ቤዛ በ2007 ዓ.ም ላይ ከግብርና ልማት ዘርፍ ወደ ትምህርትና ክህሎት ልማት ዘርፍ ተሸጋገሩ። እስከ 2010 ዓ.ም እኩሌታ ድረስ የደቡብ ብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክልል የቴክኒክና ሙያ ትምህርትና ሥልጠና (TVET) ቢሮ ኃላፊ ሆነው አገልግለዋል። የቴክኒክና ሙያ ትምህርት ለሥራ ዕድል፣ ለፈጠራ ሥራ፣ ለምርታማነት እና ለኢኮኖሚ ሽግግር የሚያስፈልጉ ተግባራዊና የሙያ ክህሎቶችን በመስጠት በሰው ሀብት ልማት ውስጥ ከፍተኛ ሚና እንዲጫወት የራሳቸውን ሚና ተጫውቷል። ይህ ሽግግር ከአንድ የቴክኒክ ዘርፍ ወጥተው በሰፊ የተቋምና የክልል ልማት ተግባራት ላይ ኃላፊነት የመውሰድ ብቃታቸውን ያሳየ ነበር። በቴክኒክና ሙያ ዘርፍ የነበራቸው አመራርነት ለሙያዊ ስብዕናቸው ሌላ አዲስ እይታን—ማለትም የሰው ሀብትና ክህሎት ልማትን—ጨምሮለታል። በአራተኛ ደረጃ፡ የፖሊሲ ምርምር እና የተቋማት ልማት (ከ2010 ግማሽ/እኩሌታ–2012 ዓ.ም) ከ2010 ዓ.ም እኩሌታ እስከ 2012 ዓ.ም ፍቃደሥላሴ ቤዛ የደቡብ ብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክልል የፖሊሲ ጥናት ኢንስቲትዩት ዋና ዳይሬክተር ሆነው አገልግለዋል። ይህ ኃላፊነት በሙያ ዕድገታቸው ውስጥ ሌላው አስፈላጊ ምዕራፍ ነበር። ቀደም ሲል በግብርና ልማት እና በቴክኒክና ሙያ አስተዳደር ውስጥ የሠሩ ሲሆን፣ አሁን ደግሞ በፖሊሲ ጥናቶችና በልማት ትንተናዎች ላይ ወደሚሠራ ተቋም ተሸጋገሩ። ይህ ሚና በተግባራዊ የመስክ ልምዳቸው እና በፖሊሲ ተኮር ውሳኔ አሰጣጥ መካከል ያለውን ግንኙነት አጠናክሮታል። የግብርናና የገጠር ልማት መሠረታቸው የልማት ፖሊሲዎችን ለመረዳት ጠቃሚ መነሻ የሆነ ሲሆን፣ የቀደመ የአስተዳደር ኃላፊነታቸው ደግሞ በተቋማት ቅንጅትና በሕዝብ አስተዳደር ላይ ልምድ ሰጥቷቸዋል። ስለሆነም ይህ ወቅት በተግባራዊ የልማት እንቅስቃሴዎች እና በመረጃ በተደገፈ ፖሊሲና ፕላን መካከል እንደ አንድ ዋና ድልድይ ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል። በአምስተኛ ደረጃ፡ የመልሶ ማቋቋምና ልማት ድርጅት አመራርነት (ከ2013–2016 ዓ.ም) ከ2013 እስከ 2016 ዓ.ም ፍቃደሥላሴ በዛ የደቡብ ብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክልል የመልሶ ማቋቋምና ልማት ድርጅት ዋና ሥራ አስፈጻሚ (CEO) ሆነው አገልግለዋል። ይህ ሚና በልማት ተኮር ተቋማዊ አመራርነት ላይ የነበራቸውን ልምድ የበለጠ አሰፍቶታል። እንደ ዋና ሥራ አስፈጻሚነታቸው በከፍተኛ አመራር ደረጃ የሠሩ ሲሆን፣ ቀደም ሲል በግብርና፣ በትምህርት እና በፖሊሲ ጥናት ላይ ከነበራቸው ልምድ በተጨማሪ የመልሶ ማቋቋምና ልማት አስተዳደርን አክለዋል። ኃላፊነቱ ተቋማዊ አመራር፣ ልማት ተኮር አስተዳደር፣ ስትራቴጂክ አስተዳደር/አመራር፣የመልሶ ማቋቋም ተግባራት፣የልማት እንቅስቃሴዎችን ማስተባበር፣ እና ድርጅታዊ አስተዳደርልምዳቸው እንዲያድግ አስተዋጽኦ አድርጓል። በነዚህ የተለያዩ ተቋማት ውስጥ ያደረጉት እንቅስቃሴ የሙያ ሕይወታቸው ከቴክኒክ ባለሙያነት ወደ ሰፊ ስትራቴጂካዊና የአመራርነት ኃላፊነቶች ደረጃ በደረጃ ማደጉን ያሳያል። በስድስተኛ ደረጃ ፡ የክልል ፕላንና ልማት አመራርነት (ከመስከረም 2017 ዓ.ም እስከ አሁን ድረስ) ከመስከረም 2017 ዓ.ም ጀምሮ ፍቃደሥላሴ በዛ የደቡብ ኢትዮጵያ ክልል መንግሥት የፕላንና ልማት ቢሮ ኃላፊ ሆነው በማገልገል ላይ ይገኛሉ። ይህ ኃላፊነት በሙያ ሕይወታቸው ውስጥ ከፍ ካሉት የከፍተኛ አመራርነት ደረጃዎች አንዱ ነው። የክልል ፕላንና ልማት በበርካታ ዘርፎችና ተቋማት መካከል ማቀናጀትን ይጠይቃል። ይህ ኃላፊነት ፕላንን፣ ፖሊሲን፣ የልማት ቅድመ-አስፈላጊነቶችን፣ የሀብት ክፍፍልን፣ የትግበራ ቅንጅትን፣ ክትትልንና ግምገማን የሚያገናኝ ነው። የቀደሙ የሙያ ልምዶቻቸው ለዚህ ኃላፊነት ሰፊ መሠረት ሰጥተዋቸዋል። በግብርና የነበራቸው መሠረት የገጠር ኢኮኖሚንና የግብርና ሕይወትን እንዲረዱ አድርጓቸዋል። በቴክኒክና ሙያ የነበራቸው ልምድ ለሰው ሀብት ልማት አቅም ሰጥቷቸዋል። በፖሊሲ ጥናት የነበራቸው ልምድ ለፖሊሲ ትንተና እና በመረጃ በተደገፈ ፕላን ላይ አስተዋጽኦ አድርጓል። የመልሶ ማቋቋምና ልማት አመራርነታቸው ደግሞ በልማት ተኮር ተቋማዊ አስተዳደር ላይ ልምድ ሰጥቷቸዋል። እነዚህ ልምዶች በጋራ ለክልል ፕላንና ልማት የሚሆን ሁለገብ (multidisciplinary) የሙያ ስብዕና ፈጥረውላቸዋል። ያበረከቱት አስተዋጽኦን ስንሚለከት በመጀመሪያ ደረጃ ለግብርናና ገጠር ልማት በግብርና ልማት ውስጥ ካላቸው የረጅም ጊዜ አገልግሎት ጋር ተደምሮ በግብርናው ዘርፍ ሰፊ የሙያ ልምድ እንዲያካብቱ አድርጓቸዋል። በወረዳና በዞን ደረጃ የነበራቸው ልምድ በግብርና ልማት በትግበራ ደረጃ እንዲሳተፉ ያስቻላቸው ሲሆን፣ በኋላ ላይ የቢሮ ምክትል ኃላፊ እና የሰብልና ኤክስቴንሽን መምሪያ ኃላፊ መሆናቸው ወደ ክልል የግብርና አመራርነት አምጥቷቸዋል። በመቀጠልም ለሰው ሀብት ልማት ያበረከቱት አስተዋጽኦ- በቴክኒክና ሙያ ቢሮ ኃላፊነት ያገለገሉት አገልግሎት የሰው ሀብት ልማትን ወደ ሙያዊ ስብዕናቸው አክሎታል። የቴክኒክና ሙያ ትምህርት የሰለጠነ የሰው ኃይል ከማፈራት ጋር በጥብቅ የተያያዘ ነው። በዚህ የአመራርነት ኃላፊነታቸው ለሥራ ዕድል፣ ለክህሎት ማደግ፣ ለምርታማነትና ለኢኮኖሚ ልማት አስተዋጽኦ የሚያደርግ ዘርፍ ላይ ልምድ አግኝተዋል። ቀጥሎም ለፖሊሲ እና በመረጃ በተደገፈ ልማት ያበረከቱትን አስተዋጽኦ የፖሊሲ ተቋማት በምርምር፣ በመንግሥት ውሳኔ አሰጣጥ እና በልማት ፕላን መካከል እንደ ማገናኛ ሆነው እንዲያገለግሉ አስችሏል። በግብርና ትግበራ እና በገጠር ልማት የነበራቸው ልምድ የፖሊሲ ተፈታታኝ ሁኔታዎችን ለመረዳት ተግባራዊ መሠረት ሆኗቸዋል። ሲጠቃለል የፍቃደሥላስ ቤዛ የሕይወት ታሪክ የረጅም ጊዜ የትምህርት፣ የሙያ ዕድገት፣ የሕዝብ አገልግሎት፣ የተቋማት አመራርነት እና የክልል ልማት ጉዞን ያሳያል። በበርካታ የመንግሥት አስተዳደር ዋና ዋና ዘርፎች ላይ ኃላፊነቶችን ከመውሰዳቸው በፊት በግብርናና ገጠር ልማት ፤ ቴክኒክና ሙያ ትምህርት፣ ፖሊሲ ምርምር፣ መልሶ ማቋቋምና ልማት፣ እንዲሁም ፕላን ላይ አካዳሚያዊ፤ ሙያዊ አስተዳደራዊ እና ፖለቲካዊ ልምዶችን አዳብረዋል።