የተከበሩ ዶ/ር መሠረት ሞላ ካሣሁን

ክቡር ዶክተር መሠረት ሞላ ካሳሁን ለፓርላማ የተዘጋጀ የሕይወት ታሪክ ክቡር ዶክተር መሠረት ሞላ ካሳሁን በ6ኛ እና በ7ኛ ዙር የኢትዮጵያ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባል ናቸው። በአዲስ አበባ የሚገኙ የጤና ሥርዓት ኢኮኖሚስት እና የግምገማ ባለሙያ ሲሆኑ፣ በምርምር፣ በጤና ፋይናንስ፣ በኢኮኖሚያዊ ግምገማ፣ እንዲሁም በክትትል፣ በግምገማ፣ በተጠያቂነትና በመማማር ከ18 ዓመታት በላይ ልምድ አላቸው። የሙያ ልምዳቸው የመንግሥት አስተዳደርን፣ በዩኒቨርሲቲ ማስተማርን፣ የፖሊሲ ትንተናን እና የልማት ማማከር ሥራን ያጣምራል። በመንግሥት ዘርፍ ካበረከቱት አገልግሎት መካከል፣ ከ2016 እስከ 2019 እ.ኤ.አ. በጤና ሚኒስቴር የጤና ኢኮኖሚክስና የፋይናንስ ትንተና አማካሪ በመሆን፣ በብሔራዊ የጤና ወጪ ግምገማዎች፣ በጤና አገልግሎት ፋይናንስ ፖሊሲዎች እና በአቅም ግንባታ አስተዋፅኦ አድርገዋል። ሥራዎቻቸው የጤና ፍትሐዊነትን፣ የእናቶች ጤና አገልግሎት አጠቃቀምን፣ የቤተሰብ ዕቅድን፣ የወሊድ ሁኔታን እና የወሳኝ ኩነቶች ምዝገባንም አካትተዋል። ከ2020 እስከ 2021 እ.ኤ.አ. በትምህርት ሚኒስቴር የአጠቃላይ ትምህርትና የጥራት ማረጋገጫ ዋና ዳይሬክተር በመሆን ያከናወኑት ሥራ ይጠቀሳል። በዚህ ኃላፊነት፣ የፕሮጀክት ዕቅድ ዝግጅትን፣ የጥራት ማረጋገጥን፣ የአፈፃፀም ክትትልን፣ የፖሊሲ ዝግጅትን እና ተቋማዊ ደረጃዎችን በኃላፊነት ተከታትለዋል። ከዚያ በፊት፣ ዶክተር መሠረት የዶክትሬት ዲግሪያቸውን በልማት ጥናት፣ የማስተርስ ዲግሪያቸውን በኢኮኖሚክስ፣ የመጀመሪያ ዲግሪያቸውን ደግሞ በተግባራዊ ስታቲስቲክስ ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ አግኝተዋል። ለሙያ እድገታቸው ከወሰዷቸው ሥልጠናዎች መካከል፣ በሃርቫርድ ቲ ኤች ቻን የሕብረተሰብ ጤና ትምህርት ቤት በኢኮኖሚክስ፣ በፋይናንስ እና በውሳኔ ሳይንስ የተሰጡ ሥልጠናዎች፣ በስቶክሆልም የላቁ የስታቲስቲክስ ዘዴዎች ሥልጠና፣ እንዲሁም በሁሉን አቀፍ የጤና ሽፋን ፋይናንስ እና በአፈፃፀም ላይ በተመሠረተ ፋይናንስ ላይ የተሰጡ ሥልጠናዎች ይገኙበታል። ከ2019 እ.ኤ.አ. ጀምሮ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የጤና ኢኮኖሚክስ ስፔሻሊስት በመሆን ይሠራሉ። ኢኮኖሜትሪክስ፣ ኢኮኖሚያዊ ግምገማ፣ የጤና ኢኮኖሚክስ፣ የጤና ፋይናንስ እና የፖሊሲ ትንተና ከማስተማር በተጨማሪ፣ የማስተርስና የዶክትሬት ተማሪዎችን በምርምርና በሕትመት ሥራዎች ይመራሉ። ቀደም ሲል፣ ከ2005 እስከ 2016 እ.ኤ.አ. በጎንደር ዩኒቨርሲቲ የስታቲስቲክስ ረዳት ሌክቸረር እና ከፍተኛ ሌክቸረር በመሆን ሠርተዋል። በዚያም በምርምር፣ በማኅበረሰብ አገልግሎት እና በተማሪዎች ሙያዊ ድጋፍና ምክር አስተዋፅኦ አድርገዋል። ከ2017 እ.ኤ.አ. ጀምሮ የጤና ልማት ስፔሻሊስት በመሆን በሚያገለግሉበት ፓች አፍሪካ ዴቨሎፕመንት ኮንሰልቲንግ ሰርቪስ፣ ምርምርን፣ የመረጃ ትንተናን እና የሪፖርት ዝግጅትን ይመራሉ፤ አጭር የፖሊሲ ሰነዶችን እና ስትራቴጂያዊ ምክረ ሐሳቦችንም ያዘጋጃሉ። ሥራዎቻቸው ከመንግሥት ተቋማት፣ መንግሥታዊ ካልሆኑ ድርጅቶች እና ከልማት አጋሮች ጋር የሚከናወኑ ሲሆን፣ የባለድርሻ አካላት ምክክርን፣ የጥናት ግኝቶችን ማረጋገጥና ማሰራጨትን ያካትታሉ። ለተመራማሪዎችና ለፖሊሲ አውጪዎችም አቅም ማጎልበቻ ሥልጠናዎችን ይቀርፃሉ፣ ይሰጣሉ። በጤና ዘርፍ ያከናወኗቸው የሥራ ተልዕኮዎች፣ የመጀመሪያ ደረጃ ጤና እንክብካቤ ፖሊሲ ትንተናን፣ የማኅበራዊ ጤና መድን አተገባበርን፣ የሆስፒታል አገልግሎቶች ወጪ ስሌትና የክፍያ ተመን ክለሳን፣ እንዲሁም በአፈፃፀም ላይ የተመሠረተ ፋይናንስ ዳሰሳና ውጫዊ ማረጋገጥን ያካትታሉ። የኩፍኝ ክትባት የወጪ ውጤታማነትን እና የአቀራረብ ለውጦችን፣ እንዲሁም የትምህርት ቤት ምገባ አሠራሮችን የወጪ ውጤታማነት ንፅፅር በሚመለከቱ ጥናቶች ዋና ተመራማሪ ወይም ተባባሪ ዋና ተመራማሪ በመሆን ሠርተዋል። ከአፍሪካን ሄልዝ ኮላቦሬቲቭ እና ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ጋር ያላቸው ሥራም፣ በአገር በቀል ጤና የማስተርስ ፕሮግራም ለማቋቋም የፍላጎት ዳሰሳና የሥርዓተ ትምህርት ዝግጅትን ያካትታል። የልማት ሥራዎቻቸው ግብርናንና የኑሮ መተዳደሪያ ዘርፎችንም ያካትታሉ። ለዓለም የምግብ ፕሮግራም በእህል፣ በጥራጥሬ፣ በአትክልት፣ በፍራፍሬ እና በእንስሳት ተዋፅኦዎች ላይ የእሴት ሰንሰለት ትንተናዎችን መርተዋል፤ የግብርና ፕሮግራሞችን ገምግመዋል፣ የክትትልና ግምገማ የምክር አገልግሎትም ሰጥተዋል። ቀደም ባሉ የሥራ ተልዕኮዎቻቸው፣ በብሔራዊ የጤና ሂሳብ፣ በማኅበረሰብ አቀፍ የጤና መድን የሙከራ ትግበራ ግምገማ፣ በብሔራዊ ሂሳብ እና በግብርና ምርታማነት ላይ የስታቲስቲክስና የትንተና ሥራዎችን አከናውነዋል። ከ2013 እስከ 2016 እ.ኤ.አ. ዶክተር መሠረት በኢትዮጵያ በሚገኘው ኢንተርናሽናል ኦርቶዶክስ ክርስቲያን ቻሪቲስ ድርጅት የክሊኒካዊ ሙከራ መረጃ አስተዳዳሪ በመሆን፣ ለፖዶኮኒዮሲስ ምርምር የመረጃ አሰባሰብን፣ ትንተናን እና ሪፖርት ዝግጅትን አስተዳድረዋል። የምርምር ሥራቸው የGoLBeT በዘፈቀደ ምደባ የተካሄደ ቁጥጥር ያለው ሙከራን፣ እንዲሁም በሕክምና፣ በወጪ ውጤታማነት እና በማኅበራዊ ውጤቶች ላይ የታተሙ ጽሑፎችን ያካትታል። ፖዶኮኒዮሲስን ለማስወገድ ባበረከቱት አስተዋፅኦ፣ በ2018 እ.ኤ.አ. የሄኖክ ንጉሴ የተመራማሪዎች ሽልማት ተቀብለዋል። የምርምር ሕትመቶቻቸው የጤና ፋይናንስን፣ ከኪስ የሚወጣ የጤና አገልግሎት ወጪን እና የልማት ኢኮኖሚክስንም ይመለከታሉ። ሥራዎቻቸው The Lancet Global Health፣ PLOS Neglected Tropical Diseases፣ Health Economics Review እና BMC Health Services Research ጨምሮ በተለያዩ ሳይንሳዊ መጽሔቶች ታትመዋል። በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የሕብረተሰብ ጤና ትምህርት ቤት፣ በጤና ሥርዓት አስተዳደርና ጤና ፖሊሲ ክፍል የሥነ ምግባርና ተቋማዊ ግምገማ ቦርድ ሰብሳቢ እና የምርምር አስተባባሪ በመሆን ያገለግላሉ። በዩኒቨርሲቲው የቡታጅራ የጤናና የሥነ ሕዝብ ክትትል ሥርዓት ዋና ኮሚቴ አባልም ናቸው። ከ2012 እስከ 2014 እ.ኤ.አ. የኢትዮጵያ ስታቲስቲክስ ማኅበር ዋና ጸሐፊ በመሆን አገልግለዋል፤ የማኅበሩ አባል መሆናቸውንም ቀጥለዋል። የኢትዮጵያ ግምገማ ማኅበር እና የኢትዮጵያ ኢኮኖሚክስ ማኅበር አባልም ናቸው።