የተከበሩ አቶ. መለሰ ኢጃራ ደሜ

የመለሰ ኢጃራ ደሜ የሕይወት ታሪክ የትውልድ ቦታ፡- ስሜ መለሰ ኢጃራ ደሜ ይባላል። የተወለድኩት የካቲት 4 ቀን 1983 ዓ.ም በኦሮሚያ ክልል፣ ሰሜን ሸዋ ዞን፣ ወረ ጃርሶ ወረዳ፣ በሊበን ቀጨሜ የገጠር መንደር ከአባቴ ከኢጃራ ደሜ እና ከእናቴ እሰይ ታደሰ ነው። የትምህርት ዝግጅት፡- መደበኛ ትምህርቴን በሰባት ዓመቴ ጀመርኩ። ከ1ኛ-8ኛ ክፍል በሆሴ 1ኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ተማርኩ። በ2000 ዓ.ም. የ8ኛ ክፍል ክልል አቀፍ ፈተና በመውሰድ ወደ 9ኛ ክፍል በተሳካ ሁኔታ ተዘዋውሪያለሁ። ከ9ኛ እስከ 12ኛ ክፍል ድረስ በቀሬ ጎሐ ከተማ በሚገኘው ጎሐፅዮን ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ተማርኩ። 2002 ዓ.ም የኢትዮጵያ አጠቃላይ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ማጠናቀቂያ ሰርተፊኬት(የ10ኛ ክፍል) ፈተናን ተፈትኜ ያለፍኩ ሲሆን ፤ በ2004 ዓ.ም ደግሞ የሁለተኛ ደረጃ ማጠናቀቂያ ሰርተፊኬት(የ12ኛ ክፍል) ፈተና ማለፊያ ውጤት በማግኘት ወለጋ ዩኒቨርስቲ መግባት ችያለሁ፡፡ ከትምህርቴ ጎን ለጎን ወላጆቼ በግብርና ስራ ስለሚተዳደሩ፣ የግብርና ስራውን ከቤተሰቦቼ ጋር በመሆን እሰራ ነበር፡፡ እንዲሁም ከግብርና ሥራ በተጨማሪ በተለያዩ የግል ሥራዎች የተሳተፍኩት ሲሆን በተለይም በ11ኛ እና 12ኛ ክፍል ፀጉር ቤት እየሰራሁ ቤተሰቤን አግዝ ነበር፡፡ በ2005 ዓ.ም የከፍተኛ ደረጃ ትምህርቴን ለመከታታል ወለጋ ዩኒቨርሲቲ የገባሁ ሲሆን በታሪክና የቅርስ አስተዳደር ትምህርት መስክ የBachelor of Arts (BA) ለሦስት አመት ትምህርቴን ተከታትያለሁ። ሰኔ 18 ቀን 2007 ዓ.ም በወለጋ ዩኒቨርሲቲ ሰኔት ተመስክሮ የመጀመሪያ ድግሪ ትምህርቴን ተመርቂያለሁ። የመጀመሪያ ዲግሪ የመመረቂያ ፁሑፌን “የአሰፋ ሻሮ ለሚ የሕይወት ታሪክ” በሚል ርዕስ ጥናት አቅርቢያለው። ይህ የምርምር ፁሑፌ በዩኒቨርሲቲው ከፍተኛ የአካዳሚክ ጥራት ያለው ምርምር ተብሎ ተለይቶ እውቅና አግኝቷል። ይህ ጥናት የክልሉን የፖለቲካ ታሪክና ማኅበራዊ ትግሎችን በጥልቀት እንድረዳ አስችሎኛል። የሥራ ምደባና የድህረ ምረቃ ትምህርት፡- በመስከረም 2008 ዓ.ም የትምህርት ሚኒስቴር ከፍተኛ የትምህርት ውጤት ላስመዘገቡ የዩኒቨርሲቲ ምሩቃን “Lecturer Assistant” ለሚባለው የሥራ መደብ የቅጥር ሂደት የውድድር ፈተና አካሄዶ ነበረ። ከዲፓርትመንቴ ከተወዳደሩ ተወዳዳሪዎች መካከል ከፍተኛውን ውጤት አስመዘገብኩና ፈተናውን በተሳካ ሁኔታ አለፍኩ። ከዚህ በኋላ የትምህርት ሚኒስቴር ሙሉ ድጋፍ እና ስፖንሰርሺፕ በመስጠት፣ ደመወዜንም በመክፈል የድህረ ምረቃ ትምህርቴን እንድቀጥልና እንድጨርስ ድጋፍ አደረገልኝ። የቅጥር ሂደቴ የተካሄደው መስከረም 2008 ዓ.ም ነው፡፡ በዚሁ መሰረት በጅማ ዩኒቨርሲቲ የታሪክ ማስተር ዲግሪዬን (MA) ሰኔ 21 ቀን 2009 ዓ.ም በከፍተኛ ውጤት አጠናቀቅሁ። የMA ጥናቴ “የመሬት ይዞታ ሥርዓትና የግብር ፖለቲካዊ ኢኮኖሚ በሰላሌ (1941–1991)” የሚል ርዕስ ነበረው። ለአካዳሚክ ውጤቴ እውቅናም ከክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ(ዶ/ር) እጅ የክብር ሽልማት ተቀብያለሁ። በጅማ ዩኒቨርሲቲ በምማርበት ጊዜ ለአራት ወራት “የጅማ ሙዚየም ጥገናና ጥበቃ” በሚል የማኅበረሰብ አገልግሎት ፕሮጀክት ተሳትፌያለሁ። በፕሮጀክቱም የጅማ ሙዚየምን በመጠገን፣ በመጠበቅ፣ በማስተካከልና በማደስ ሥራ ጉልህ ሚና ተጫውቻለሁ። በመቅደላ አምባ ዩኒቨርሲቲ የአካዳሚክና የአመራር ሥራ፡- MA ትምህርቴን ካጠናቀቅኩ በኋላ፣ መስከረም 2008 ዓ.ም. ከትምህርት ሚኒስቴር ጋር በገባሁት ስምምነት መሠረት በነሐሴ 2009 ዓ.ም በደቡብ ወሎ፣ መቅደላ አምባ ዩኒቨርሲቲ፣ መካነሰላም ካምፓስ ሌክቸረር ሆኜ እንዳስተምር ተመደብኩ። ከማስተማር ሥራዬ በተጨማሪ የታሪክና የቅርስ አስተዳደር ዲፓርትመንት ኃላፊ ሆኜ አገልግያለሁ፤ ለአጭር ጊዜም የማኅበራዊ ሳይንስ ኮሌጅ ዲን ሆኜ ሠርቻለሁ። የታሪክና የቅርስ አስተዳደር ዲፓርትመንት ኃላፊ ሆኜ በማገልገል ላይ እያለሁ፣ መቅደላ አምባ ዩኒቨርሲቲን በመወከል “Maqdala at 150” በሚል ፕሮግራም ከሚያዝያ 2–8 ቀን 2010 ዓ.ም በተካሄደው መርሃ ግብር የመሪነት ሚና ተጫውቻለሁ። መርሃ ግብሩ የዳግማዊ አፄ ቴዎድሮስን የሙት ዓመትና የመቅደላን 150ኛ ዓመት ለማሰብ የተዘጋጀ ነበር። በዚህ መርሃ ግብር የምርምር ሥራዎች፣ የአካዳሚክ ውይይቶች፣ የታሪካዊ ቦታዎች ጉብኝቶች እና ከባህልና ቱሪዝም ጋር የተያያዙ ተግባራት ላይ ተሳትፌያለሁ። እንዲሁም ከመቅደላ 150ኛ ዓመት ክብረ በዓል ጋር የተያያዙ የመሠረተ ልማትና የዝግጅት አገልግሎቶችን በማቀድና በማስተባበር አስተዋፅኦ አድርጌያለሁ። ከማስተማር ሥራ በተጨማሪ ለሁለተኛ ደረጃ መምህራን የሙያና የማስተማር ሥልጠና ሰጥቻለሁ፣ የተማሪዎች አማካሪ ሆኜ ሠርቻለሁ፡፡ እንዲሁም በአካዳሚክ ሠራተኞች የተካሄዱ የምርምር ሥራዎችን ገምግሜያለሁ። በተጨማሪም “የመቅደላ አምባና አካባቢውን ታሪካዊ ቅርስ እንደገና መገንባት” (Reconstructing the Historical Heritage of Maqdala Amba and Its Environs) በሚል ርዕስ ከዲፓርትመንቱ የአካዳሚክ አባላት ጋር በ2011 ዓ.ም በጋራ ምርምር አካሂጃለሁ። ይህም ለዩኒቨርሲቲው አካዳሚክ ሥራ ያደረኩት አስተዋፅኦ ነበር። እንዲሁም በተለያዩ ኮንፈረንሶችና ሴሚናሮች ተሳትፌ የምርምር ውጤቶቼን አቅርቤያለሁ። በ“Weekly Research Gathering Program”** ላይም ተሳትፌ፣ “የኦሮሞ–አማራ ግንኙነት በታሪካዊ እይታ፡ የብሔር መስተጋብር፣ የጋራ ልምድና የጋራ ገጽታ” በሚል ርዕስ ጥናት አካሂጄ ለዩኒቨርሲቲው ማኅበረሰብ አቅርቤያለሁ። በመጋቢት 2010 ዓ.ም ከፌዴራል የሥነ-ምግባርና የፀረ-ሙስና ኮሚሽን የTraining of Trainers ሥልጠና ወስጃለሁ። ከሥልጠናው ያገኘሁትን ሰርተፊኬት መሠረት በመያዝ በመቅደላ አምባ ዩኒቨርሲቲ ለአካዳሚክ ማኅበረሰቡ “የሙስና መከላከያ ስትራቴጂ” በሚል ርዕስ ሥልጠና ሰጥቻለሁ። ሥልጠናውም ግልጽነትና ተጠያቂነት፣ የሙስና ስጋት ምዘናና አስተዳደር፣ የጥቅም ግጭት መከላከል፣ ሥነ-ምግባራዊ አመራር እና የግዥ ሥነ-ምግባርን ያካትታል። በሚያዝያ 16 ቀን 2010 ዓ.ም ከMA ጥናቴ ጋር የተያያዘ “የመሬት ይዞታ ለውጥ ፖለቲካዊ ኢኮኖሚ በሰላሌ ሰሜን ሸዋ፣ 1941–1991” የሚል የምርምር ጽሑፍ አሳትሜያለሁ። በተጨማሪም በመቅደላ አምባ ዩኒቨርሲቲ በነበርኩበት ጊዜ መጋቢት 16 ቀን 2011 ዓ.ም “የሰላሌ ኦሮሞ የባህል ተቃውሞ ውስጥ የስነ ቃል ዘፈኖች” የሚል ጽሑፍ በInternational Journal of Advanced Research (IJAR) አሳትሜያለሁ። ከዚያም ይህንን ምርምር ሚያዝያ 19–20 ቀን 2019 ዓ.ም በመቱ ዩኒቨርሲቲ በተካሄደው የመጀመሪያው የኦሮሞ ምርምር ኮንፈረንስ፣ “የኦሮሞ ጥናት በብሔራዊ አንድነትና ልማት ውስጥ ያለው ሚና” በሚል ላይ አቅርቤያለሁ። የፒኤችዲ ትምህርትና ምርምር፡- በ2012 ዓ.ም. አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ገብቼ የፒኤችዲ ትምህርቴን ጀመርኩ። በፒኤችዲ ፕሮግራሙ ላይ የተሰጡትን የትምህርት ኮርሶች በሙሉ A ውጤት በማምጣት 4.00 አጠቃላይ GPA አስመዝግቤያለሁ። ይህ የGPA ውጤት የፒኤችዲ መመረቂያ ጥናቴን ሳይጨምር በተሰጡት የትምህርት ኮርሶች ላይ የተመዘገበ ነው። የፒኤችዲ ጥናቴ “የሰላሌ የግብርና ታሪክ (1941–2008)” በሚል ርዕስ ስሰራ ቆይቻለሁ፡፡ ጥናቴን ለረጅም ጊዜ አካሂጄ አሁን የመጨረሻ ደረጃ ላይ ደርሻለሁ፤ የሚቀረኝ ጥናቱን ማቅረብ ብቻ ነው። በአካዳሚክ ብቃቴና ቁርጠኝነቴ መሠረት፣ የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የታሪክ ዲፓርትመንት መደበኛ የመጀመሪያ ዲግሪ ተማሪዎችን እንዳስተምር እድል የሰጠኝ ሲሆን በዚህም ከ2014 እስከ 2017 ዓ.ም. ድረስ በሌክቸረርነት የተለያዩ ትምህርቶችን አስተምሬያለሁ። በተጨማሪም ለበርካታ ዓመታት በግል ዩኒቨርሲቲ በከፊል የሥራ ጊዜ በመስጠት Critical Thinking፣ Global Trends እና ሌሎች ትምህርቶችንም አስተምሬያለሁ። የፒኤችዲ ጥናቴን በማካሄድ ላይ እያለሁ “Qabsoo fi Wareegama Oromoo Tuulamaa 1270–1992” የሚል መጽሐፍ ጽፌ ለአንባቢያን አቅርቤያለሁ። መጽሐፉ ቱላማ ኦሮሞ በመንግሥት አመሠራረትና በሀገር ግንባታ ታሪካዊ ሂደቶች ውስጥ የተጫወተውን ሚና በጥልቀት ለመረዳት የተዘጋጀ መጽሐፍ ነው፡፡ በ2018 ዓ.ም በአዲስ አበባ ከተማ ከንቲባ ድጋፍ “The Battle of Adwa: A Transcendental Victory in the Collective Memory of Ethiopian” በሚል መጽሐፍ ላይ አስተዋፅኦ አድርጌያለሁ። አስተዋፅኦዬም “Intelligence and Espionage: Securing Information during the Battle of Adwa” በሚል ንዑስ ርዕስ ላይ ነበር። በመጽሐፉ የምስጋና ክፍል ውስጥም ስሜ ተካትቷል። የሙያ ልምድና በሕዝብ አገልግሎት ያለኝ ዝግጅት፡- ከመጀመሪያ ዲግሪ ትምህርቴ ጀምሮ እስከ ፒኤችዲ ትምህርቴ ድረስ በተለያዩ የሕይወቴ ደረጃዎች ትምህርትንና ሥራን በማጣመር ከአንድ የትምህርት ደረጃ ወደ ሌላው በተከታታይ እየተሸጋገርኩ መጥቻለሁ። የBA ትምህርቴን ካጠናቀቅኩ በኋላ በወቅቱ ከእኔ የሚጠበቁ አንዳንድ የትምህርት ግዴታዎችና ወጪዎች ሳይጠናቀቁ ወደ ድህረ ምረቃ ትምህርት ቀጠልኩ። በተመሳሳይም MA ካጠናቀቅኩ በኋላ ለጥቂት ዓመታት ሠርቼ ወደ ፒኤችዲ ትምህርት በመግባት ትምህርቴን ከአንድ ዲግሪ ደረጃ ወደ ሌላው በተከታታይ ተሸጋግሬያለሁ። በዚህ ሂደት ምክንያት፣ ከመጀመሪያ ዲግሪዬ ማስረጃ በስተቀር የMA ተምፖ እስከ አሁን አልተሰጠኝም። የMA ትምህርቴን ማጠናቀቄን የሚያረጋግጥ ደብዳቤ ግን የጅማ ዩኒቨርሲቲ ለትምህርት ሚኒስቴር ጽፎልኛል። ይህም የትምህርት ሚኒስቴር ስፖንሰር በመሆን የትምህርት ወጪዬንና አስፈላጊውን የትምህርት ድጋፍ ሲያደርግልኝ ስለነበር ነው። በወቅቱ ከእኔ የሚጠበቁትን ግዴታዎች ሳልጨርስ ወደ ቀጣዩ የትምህርት ደረጃ መሸጋገሬ ከእነዚህ የትምህርት ሰነዶች አንዳንዶቹ እንዳይሰጡኝ ምክንያት ሆኗል። የቅጥር ሂደቴ የተካሄደው መስከረም 2008 ዓ.ም ነው፡፡ ከዛን ጊዜ ጀምሮ በተለያዩ የትምሕርት እና የስራ ሂደቶች አሳልፌያለሁ፡፡ በመሆኑም ዛሬ ላይ በእጄ የሚገኘው የስራ ልምድ 6 ዓመት፣ ከ5 ወርና 20 ቀን ነው። ከሙያዊ ልምዶቼ መካከል በመቅደላ አምባ ዩኒቨርሲቲ የታሪክና የቅርስ አስተዳደር ዲፓርትመንት ቋሚ ሌክቸረርና የዲፓርትመንት ኃላፊ ሆኜ ከ01/11/2009 እስከ 21/01/2012 ዓ.ም. ድረስ የመጀመሪያ ዲግሪ ተማሪዎችን አስተምሬያለሁ። በዚሁ ወቅት የዲፓርትመንት ኃላፊነትንም ተወጥቻለሁ። በተመሳሳይም በ2018 ዓ.ም. በመቅደላ አምባ ዩኒቨርሲቲ የመጀመሪያ ዲግሪ ተማሪዎችን አስተምሬ፣ ለሦስት ወራትም የማኅበራዊ ሳይንስ ኮሌጅ ዲን ሆኜ አገልግያለሁ። በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ፣ የታሪክ ዲፓርትመንትም ከመስከረም 2014 እስከ መስከረም 2017 ዓ.ም. ድረስ ለሦስት ዓመታት በከፊል የሥራ ጊዜ በውል ተቀጥሬ የመጀመሪያ ዲግሪ ተማሪዎችን አስተምሬያለሁ። በሥራ ሕይወቴ ያለኝ ልምድ በማስተማርና በተቋማዊ አመራር ብቻ የተወሰነ አይደለም፤ ማኅበራዊ ችግሮችን በምርምር ለመፍታት ያተኮሩ ሥራዎችንም አካትቷል። በተለይም ታሪክን፣ ፖለቲካን፣ ኢኮኖሚንና ማኅበረሰብን በሚያገናኝ ባለብዙ ዘርፍ አቀራረብ የሕዝብና የማኅበረሰብ ችግሮችን ለመመርመርና ለመረዳት ሠርቻለሁ። ይህ ልምድ ማኅበራዊና ፖለቲካዊ ችግሮችን በሰፊ እይታ እንድረዳ አስችሎኛል፤ የሕዝብ ጉዳዮችንም ከአንድ የትምህርት ዘርፍ ብቻ ሳይሆን ከታሪክ፣ ፖለቲካ፣ ኢኮኖሚና ማኅበረሰብ የተሳሰሩ ገጽታዎች አንፃር እንድመለከት አድርጎኛል። የቤተሰብ ሁኔታና የግል ሕይወት፡- ከልጅነቴ እስከ አሁን ያለኝ የሕይወት ጉዞ በብዙ ፈተናዎችና ለውጦች የተሞላ ነው። ትምህርቴን እየተከታተልኩ በተለያዩ ሥራዎች በመሳተፍ ለቤተሰቤ ድጋፍ አድርጌያለሁ። ከሕይወቴና ከትምህርት ልምዶቼ በመነሳትም በማኅበረሰብ አገልግሎት፣ በምርምር፣ በማስተማርና በልማት ተኮር ተግባራት በተከታታይ ተሳትፌያለሁ። አባቴ ኢጃራ ደሜ በደርግ መንግሥት ዘመን ወታደር ነበር። ሆኖም ለረጅም ጊዜ በቋሚነት ያገለገለ መደበኛ ወታደር አልነበረም፤ ይልቁንም የደርግ ሥርዓት ወደ መጨረሻው ሲቃረብ ወደ ጦር ኃይሉ ተቀላቅሎ ነበር። በዚያ ወቅት ባገኘው የሕይወት ልምድና ግንዛቤ በሰው ሕይወት ውስጥ የትምህርትን አስፈላጊነት በጥልቀት ተረድቶ ነበር። ስለዚህም በትምህርቴ ላይ እንድበረታ በተደጋጋሚ ያበረታታኝ ነበር። በትምህርቴ ላይ ድክመት ሳሳይ ወይም ትምህርት በመማር ስደክም እንዲህ ይመክረኝ ነበር፦ “በትጋት ካልተማርክ እንደኔ በኋላ ቀር መንገድ የሚሰራ ገበሬ ትሆናለህ፤ ከእኛም ጋር ትኖራለህ። የገበሬ ኑሮ ቀላል አይደለም፤ የመከራ ሕይወት ነው። ህይወትህን ለመምራት የማካፍልህ መሬትም የለንም፤ ያልተማረ ሰው በሕይወት ውስጥ ብዙ ዕድሎችን ያጣል፤ በቂ ዕውቀትና ሥልጣኔም አያገኝም። ስለዚህ በትጋት መማር አለብህ።” ትምህርቴን በማቆም ወይም ተስፋ በመቁረጥ ጊዜ አባቴ ይገስጸኝና በትምህርቴ እንድጸና በጥብቅ ያበረታታኝ ነበር። የአባቴ ምክርና ማበረታቻ በሕይወቴ ውስጥ ትልቅ ሚና አለው። አባቴ ጠንካራና አስተዋይ ሰው ሆኖ በትምህርቴ እንድጸና በጥብቅ ባያስገድደኝ ኖሮ፣ ዛሬ የደረስኩበትን ደረጃ ላልደርስ እችል ነበር። እናቴ ግን በአንፃሩ ትንሽ የተለየ አመለካከት ነበራት። ግብርናንና የገበሬ ኑሮን እንደምወድ በማወቅ፣ አንዳንድ ጊዜ፦ “ግብርናንና የገበሬ ኑሮን ትወዳለህ፤ ተጋብተህ ከእኛ ጋር ኑር” ትለኝ ነበር። እስከ 8ኛ ክፍል ድረስ የቤተሰቤ ምክርና ጫና፣ በተለይም የአባቴ ጫና፣ በትምህርቴ እንድጸና በጣም አነሳስቶኛል። ከዚያ በኋላ ግን የራሴን ግንዛቤና ተነሳሽነት በማዳበር ትምህርቴን በግል ቁርጠኝነት ቀጠልኩ። ራሴን በራሴ በማስተማርና በግል ጥናት ብዙ ችግሮችን አልፌ ዓላማዬን ለማሳካት ተገቢውን ጥረት አድርጌያለሁ። በአባቴና በእናቴ መካከል የነበረው ቤተሰባዊ ፍቅርም አስፈላጊ የሕይወት ትምህርት ሰጥቶኛል። በማኅበረሰባችን ውስጥ በባልና ሚስት መካከል ግጭቶች አንዳንድ ጊዜ ሲታዩ፣ ወላጆቼ ግን በፍቅርና በመስማማት በአንድነት ይኖሩ ነበር። ከባድ ግጭት እምብዛም አይኖራቸውም ነበር፤ ሕይወታቸውንም በጋራ ፍቅርና መግባባት አሳልፈዋል። ከልጅነቴ ጀምሮ ይህንን ግንኙነት እያየሁ አደግሁ። አሁን ከብዙ ዓመታት በኋላ ሕይወቴን ወደኋላ ተመልሼ ሳየው፣ የወላጆቼ ፍቅርና መስማማት የበለጠ በጥልቅ ያስደንቀኛል። ለእኛ ጥሩ አርአያ በመሆን ፍቅር፣ ትዕግሥት፣ መከባበርና በቤተሰብ ውስጥ መስማማት ያላቸውን አስፈላጊነት አስተምረውናል። ዛሬም በፍቅር አብረው ይኖራሉ። እኔም በእነሱ ምሳሌነት የራሴን ቤተሰብ መሥርቼ የሁለት ልጆች አባት ሆኛለሁ።