የተከበሩ ዶ/ር አብዲዋሳ አብዱላሂ ባዴ

የዶ/ር አብዲዋሳ አብዲላሂ በዴ፣ የህይወት ታሪክ ዶ/ር አብዲዋሳ አብዲላሂ በዴ፣ የፖለቲካ ሳይንስ ባለሙያ፣ ከፍተኛ የመንግሥት ኃላፊ፣ አካዳሚክ፣ ተመራማሪ፣ የፓርላማ አባል እና የተቋማት አመራር ባለሙያ ናቸው። ለብዙ ዓመታት በዲፕሎማሲ፣ በመንግሥት አስተዳደር፣ በከፍተኛ ትምህርት፣ በፓርላማ፣ በስትራቴጂክ ምርምር፣ በአስተዳደርና በመንግሥታዊ ፖሊሲ፣ በዓለም አቀፍ ግንኙነት፣ በግጭት አፈታትና በሰላም ግንባታ እንዲሁም በቀጣናዊ ጉዳዮች ሰፊ ልምድ አካብተዋል። ዶ/ር አብዲዋሳ የሙያ ጉዟቸውን በሕዝብ አገልግሎት የጀመሩ ሲሆን፣ በኢትዮጵያ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር በGraduate Attaché የሥራ መደብ አገልግለዋል። ይህ የመጀመሪያ የዲፕሎማሲና የመንግሥት ሥራ ልምዳቸው በዓለም አቀፍ ግንኙነት፣ በውጭ ፖሊሲ፣ በሕዝብ አስተዳደር እና ኢትዮጵያ ከክልላዊና ዓለም አቀፍ ተቋማት ጋር ባላት ግንኙነት ላይ ተግባራዊ ልምድ እንዲያካብቱ አስችሏቸዋል። ከዚያም በተለያዩ የሙያ፣ የአካዳሚክ፣ የምርምር እና የአመራር ኃላፊነቶች ውስጥ እየተሳተፉ የሙያ ጉዟቸውን አስፋፍተዋል። በአካዳሚክ ዘርፍ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የፖለቲካ ሳይንስና ዓለም አቀፍ ግንኙነት ክፍል በመምህርነት በመጀመር እስከ ረዳት ፕሮፌሰር ደረጃ ድረስ አገልግለዋል። በተጨማሪም በጋዜጠኝነት ት/ቤት ረዳት ዲን እና ተጠባባቂ ተባባሪ ዲን ሆነው የአመራር ኃላፊነት ተወጥተዋል። በኋላም በጅግጅጋ ዩኒቨርሲቲ የምርምርና አካዳሚክ ጉዳዮች ምክትል ፕሬዚዳንት በመሆን የምርምር አመራር፣ የአካዳሚክ ልማት፣ የተቋም ዕቅድ፣ የአቅም ግንባታ እና የዩኒቨርሲቲ አስተዳደር ላይ ሰፊ ኃላፊነት ተወጥተዋል። ዶ/ር አብዲዋሳ በምርምር፣ በፖሊሲ ትንተና እና በዓለም አቀፍ አማካሪነት ዘርፍም ሰፊ ልምድ አላቸው። ከIGAD፣ ከWorld Bank ድጋፍ ካላቸው ፕሮግራሞች፣ DFID፣ USAID፣ Inter Africa Group እና Life & Peace Institute ጋር በምርምርና በአማካሪነት ሥራዎች ተሳትፈዋል። ሥራቸው በአስተዳደር፣ በደህንነት፣ በግጭት መከላከልና መፍታት፣ በሰላም ግንባታ፣ በተቋማዊ ሪፎርም፣ በሰብዓዊ ደህንነት፣ በድንበር ተሻጋሪ ንግድ፣ በፖለቲካል ኢኮኖሚ እና በማዕከልና ዳር ግንኙነት ላይ ያተኮረ ነው። በምርምርና በጽሑፍ ሥራዎቻቸው ውስጥ በኢትዮጵያ የሶማሌ ክልል የሰብዓዊ ደህንነት፣ ድንበር ተሻጋሪ ኢኮኖሚና ማዕከል–ዳር ግንኙነት፣ በታችኛው ሸበሌ የመሬት ግጭት እና መደበኛ ያልሆነ ድንበር ተሻጋሪ ንግድና የደህንነት አስተዳደር የሚሉ ጉዳዮችን ዳስሰዋል። በፌዴራል የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባል በመሆንም የፓርላማ ኮሚቴዎች አባልነትን ጨምሮ በሕግ አወጣጥ፣ በፖሊሲ ሂደት፣ በተቋማዊ አቅም ግንባታና በፓርላማ አስተዳደር ዘርፍ ልምድ አካብተዋል። በተጨማሪም የአቅም ግንባታ ኮሚቴ ምክትል ኃላፊ ሆነው አገልግለዋል። በከፍተኛ የመንግሥት አመራር ዘርፍ ዶ/ር አብዲዋሳ በሳይንስና ከፍተኛ ትምህርት ሚኒስቴር ሚኒስትር ዴኤታ ሆነው አገልግለዋል። በዚህ ኃላፊነት በከፍተኛ ትምህርት ፖሊሲ፣ በተቋማዊ ልማትና በዘርፉ አመራር ላይ ተሳትፈዋል። ከ2020 ጀምሮ ደግሞ በከፍተኛ የፖለቲካና የመንግሥት አመራር ኃላፊነቶች ውስጥ ቆይተዋል። በጠቅላይ ሚኒስትር ጽ/ቤት የዴሞክራሲ ማዕከል አስተባባሪ ሚኒስትር እና በብልጽግና ፓርቲ ዋና ጽ/ቤት የምርምር ኃላፊ በመሆን በስትራቴጂክ ምርምር፣ በፖሊሲ ትንተና፣ በተቋማዊ ልማት፣ በአቅም ግንባታ፣ በፖለቲካና በአስተዳደር ጉዳዮች ላይ ኃላፊነት ተወጥተዋል። በተጨማሪም የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (EBC) የቦርድ አባል ሆነው እና በሌሎች የሕዝብና የተቋማት ቦርዶች ላይ በመሳተፍ በተቋማዊ ክትትል፣ በአስተዳደር፣ በስትራቴጂክ አቅጣጫና በተቋማዊ ተጠያቂነት ላይ ልምድ አካብተዋል። በቅርብ ጊዜ የሙያ ተሳትፎቻቸው ውስጥ ከIGAD Food Systems Resilience Program (FSRP) ጋር ያላቸው የቴክኒክና የፖሊሲ ተሳትፎ ይገኝበታል። በዚህም የቅሬታ አቤቱታ አፈታት ሥርዓት፣ የባለድርሻ አካላት ተሳትፎ፣ የሥልጠና ማቴሪያሎች፣ የአሠራር ሂደቶች፣ የሪፈራል ሥርዓቶችና የተቋማት መመሪያዎችን በማዘጋጀት ተሳትፈዋል። የትምህርት ዝግጅት ዶ/ር አብዲዋሳ በፖለቲካ ሳይንስ ፒኤችዲ ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ (2014)፣ በውሃ ፖለቲካ የPostdoctoral Fellowship ከUniversity of Bergen, Norway (2016)፣ በዓለም አቀፍ ሕግ ማስተርስ ከUniversity of Amsterdam (2005)፣ በዓለም አቀፍ ግንኙነት ማስተርስ ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ (2002) እና በፖለቲካ ሳይንስና ዓለም አቀፍ ግንኙነት ባችለር ዲግሪ ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ (1999) አግኝተዋል። በተጨማሪም የPedagogy ዲፕሎማ አግኝተዋል። በተለያዩ ዓለም አቀፍ የአካዳሚክና የፖሊሲ ፕሮግራሞችም ተሳትፈዋል፤ ከእነዚህም Central European University እና Brown University ይገኙበታል። የሙያ ልዩ ብቃቶች የዶ/ር አብዲዋሳ የሙያ ልምድ በአራት ዋና መስኮች ይጠቃለላል፦ 1. አካዳሚክ እና ምርምር — የፖለቲካ ሳይንስ፣ ዓለም አቀፍ ግንኙነትና ስትራቴጂክ ምርምር። 2. የመንግሥት አመራር — ዲፕሎማሲ፣ ከፍተኛ የመንግሥት ኃላፊነትና ፖሊሲ ሥራ። 3. የፓርላማ ልምድ — ሕግ አወጣጥ፣ የፓርላማ ኮሚቴዎችና የተቋማዊ አቅም ግንባታ። 4. ዓለም አቀፍና ቀጣናዊ ተሳትፎ — ምርምር፣ አማካሪነት፣ ሰላም ግንባታ፣ አስተዳደርና የቀጣናዊ ጉዳዮች ትንተና። ዶ/ር አብዲዋሳ በሶማሊኛ፣ አማርኛ እና እንግሊዝኛ የሙያ ብቃት ያላቸው ሲሆን፣ የረጅም ዓመታት የሙያ ጉዟቸው ዲፕሎማሲን፣ የመንግሥት አመራርን፣ አካዳሚክ ምርምርን፣ የፓርላማ ሥራን፣ ስትራቴጂክ ትንተናን፣ ተቋማዊ አመራርን እና የኢትዮጵያንና የቀንደ አፍሪካን የአስተዳደር፣ የሰላምና የፖለቲካ ጉዳዮች ያጣመረ ነው።